Dawne rodziny 5. Część
IV. „Przedsiębiorstwo rodzinne”
przy ul. Szpitalnej
Dom
Szczurowskich c.d.
(pochodzenie rodzin, losy w Olkuszu,
koligacje)
Autor:
Ryszard Maliszewski
[Niniejszy artykuł jest
uzupełnieniem mojego artykułu z dnia
4 marca 2015 roku i dotyczy domu
Szczurowskich („po” Mikołaju
Maliszewskim synu Jacka). Nowych
informacji na jego temat
dostarczyły mi aktualnie panie
Anna Karnia i jej Mama, Magdalena
ze Szczurowskich, spadkobierczynie
rodziny Szczurowskich.
Za udostępnienie tych materiałów,
obu paniom serdecznie dziękuję.]
We wspomnianym wyżej
artykule podawałem garść informacji na temat wymienionego domu,
które tutaj trochę uzupełniam:
Pierwotnie
dom nie miał południowego poddasza, które w ostatecznej formie
wykonali (chyba ?) dopiero Szczurowscy,
gdy dom ów wykupili w całości od spadkobierców Mikołaja
Maliszewskiego lub nawet
jeszcze wcześniej, zaś w pierwotnej postaci - Barwiccy, albo w ogóle
ktoś inny z rodziny. Po
śmierci Mikołaja Maliszewskiego, oraz śmierci jego dzieci, Henryka
Maliszewskiego i Marianny Zielonkowej, dom po Mikołaju dostał się
ostatecznie w ręce spadkobierców po innej córce Mikołaja,
Stefanii Barwickiej z Bolesławia. Wnuczek Mikołaja, - Jerzy
Maliszewski syn Edwarda Jana , zamieszkały w 1992 roku w Szczawnie
Zdroju koło Wałbrzycha tłumaczył ten fakt w taki sposób, że po
1945 roku cały dom wykupił od spadkobierców Mikołaja ich kuzyn
Józef Szczurowski, ożeniony
z córką Stefanii Barwickiej, Stanisławą z
Barwickich Szczurowską. W latach 90-tych XX wieku
starsza pani, Stanisława Szczurowska (wnuczka Mikołaja), wciąż
jeszcze w omawianym domu zamieszkiwała, gdzie odwiedzał ją kilka
razy autor, otrzymując od niej sporo informacji na temat tej gałęzi
rodziny.
Wymienione zaś we wstępie niniejszego
artykułu: wnuczka i prawnuczka Stanisławy z Barwickich
Szczurowskiej, udostępniły mi ostatnio do publikacji rewelacyjny,
oryginalny plan przeróbek części dachu i strychu opisywanego
domu, prawdopodobnie związanych właśnie z przyszłym
przystosowaniem pomieszczeń strychu do celów mieszkalnych.
Jak się dawniej plany
domów rysowało ...
Budowa domów mieszkalnych
do XIX wieku, szczególnie tych o najprostszej konstrukcji i
zazwyczaj parterowych – nie wymagała początkowo wstępnego
rozrysowywania przed rozpoczęciem budowy urzędowych planów
budynku, czego jednak tradycyjnie przestrzegano przed budową okazalszych gmachów. Za całość prac i ich efekty
odpowiedzialny był przede wszystkim, prowadzący budowę
wykwalifikowany majster murarski i majster ciesielski. Jednak już od
schyłku XVIII wieku w miastach funkcjonowali niżsi urzędnicy
miejscy nadzorujący takie budowy, czego przykładem byli np. w
Olkuszu „Urzędowy Cieśla Miejski” Mateusz Maderski, czy wcześniej
Walenty Kłapciński (obaj wspominani przeze mnie w poprzednich
artykułach cyklu).
Mimo to, jeszcze w drugiej połowie XIX
wieku budowano często bez planu, a przyszły dom mieli majstrowie
„rozrysowany w głowie”, na byle jakich świstkach papieru, albo
„bezpośrednio na gruncie”. Dla przykładu przytaczam tutaj
budowę przedmiejskiego dworku mojego pradziadka Ludwika
Maliszewskiego przy ul. Sławkowskiej w 1880 roku (o nim w dalszym
artykule), dla którego to domu, pierwszy „urzędowy” plan
sporządzał olkuski architekt Henryk Maliszewski syn Mikołaja
dopiero w roku 1925.
Ale pod koniec tegoż wieku i na
początku wieku XX urzędy władz zaborczych zaostrzyły na tyle
przepisy, że bez planu i zezwolenia urzędu, nie można już było
„nawet belki w konstrukcji dachu przesunąć” bez narażenia się
na konsekwencje karne. Z tego już okresu (z roku 1909) pochodzi,
zachowany przez rodzinę Szczurowskich „z ul. Szpitalnej”
urzędowy Plan przeróbki dachu narożnej kamienicy Mikołaja
Maliszewskiego, wykupionej później w całości przez Józefa
Szczurowskiego.
Skan 1. Plan przeróbek strychu domu
Nr 195 przy ul. Szpitalnej (skany oryginału)
(źródło: z archiwum
Anny Karni)
Tłumaczenie rosyjskich opisów:
U góry po lewej
(zapis polskimi literami): Fasad' (Fasada)
U góry po prawej:
Razrys' (Rozrys)
Z lewej napis:
Płan 1-go etaża (plan parteru)
W centrum planu
duża prostokątna pieczęć urzędowa o treści (zapis polskimi
literami):
„KIELECKOJE
GUBIERNSKOJE PRAWLIENIJE (KIELECKI ZARZĄD GUBERNIALNY)
NASTOJASZCZIJ
projekt' UTWIERŻDAST', SOGŁASNO ŻURNALNOMU
POSTANOWLIENIJU
SWOJEMU, (nieczytelne) sjentjabrja 9 (?) dnia 1909 goda
(NINIEJSZY projekt ZATWIERDZAM,
ZGODNIE Z URZĘDOWYM SWOIM
POSTANOWIENIEM (nieczytelne)
września 9 (?) dnia 1909 roku)
Z prawej dopisek:
Riepieralnyj (Remontowy [dot. projektu])
Dalej: s' tym',
cztoby krysza było iz niezgorajennogo matierijała, Daby postrojki
proizwiedieni byli iz matierijałow dołżnogo kaczestwa i wo wsjem
sogłasno sjeliju prożiłu izprawljennogo krasnym czierniliem.
(z tym, żeby dach był z niepalnego
materiału, a także konstrukcje wykonane były z materiałów
należytej jakości i we wszystkim zgodne z przystosowaniami do celów
mieszkalnych oznaczonymi czerwonym atramentem)
GUBERNATOR'
(GUBERNATOR) (podpis nieczytelny)
WICE-GUBERNATOR
WICE-GUBERNATOR (podpis nieczytelny)
POMOSZCZNIK
GUBIERNSKAGO INŻIENIERA (ZASTĘPCA GUBERIALNEGO INŻYNIERA)
(podpis nieczytelny)
Na dole z lewej: Płan czierdacznogo
pomieszczienija (Plan strychu)
Z prawej oznaczenie ulic: Szpitalnaja i
Żuradskaja ulica (Szpitalna i Żuradzka ulica)
Z prawej numery:
Nr 77 (dotyczy pierwotnego numeru posesji Maliszewskich)
Nr 195 (dotyczy numeru posesji i domu Mikołaja
Maliszewskiego)
Obok nazwy ulic: Szpitalnaja,
Żuradskaja ul. (Szpitalna, Żuradzka ul.)
Na dole: Awgust 30
(?) 1909 god (Sierpień 30 (?) 1909 rok
Płan sostawił
„....diwyj” (?) Inżienier (Plan wykonał Urzędowy (?)
Inżynier) (podpis nieczytelny)
Na dole z prawej: Masztab' (dla
gienieralnogo płana) (Skala (dla planu generalnego))
W
XX wieku, po II wojnie światowej, oprócz spadkobierców Mikołaja
Maliszewskiego i Szczurowskich
- dom ten zamieszkiwali również inni lokatorzy. Bywałem
tamże często z rodzicami w dzieciństwie, gdyż w domu tym od
podwórza, w latach 50-tych XX wieku mieszkała czasowo, wraz z mężem
i dzieckiem, kuzynka mojego ojca, Maria z Maliszewskich
Stanisławska (z tczewskiej gałęzi rodziny, córka Feliksa
Maliszewskiego syna Ludwika), która po wojnie pozostała w
Olkuszu.”
2. Maria z Maliszewskich i
Marian Stanisławscy z synem Zbigniewem
oraz Bogdan Barwicki (brat
Stanisławy z Barwickich Szczurowskiej)
na podwórku domu
Szczurowskich I poł. lat 50-tych (źródło:
j.w.)
Ze Szczurowskimi mieszkającymi
w domu „po Mikołaju Maliszewskim” mocno związani byli więzami
krewniaczymi, sąsiedzkimi i przyjacielskimi Szczurowscy
zamieszkujący po sąsiedzku, przy tej samej ulicy, pod Nr 193 (patrz
Ilustracja Nr 3 artykułu Dawne rodziny 5.Część III
„Przedsiębiorstwo rodzinne przy ul Żuradzkiej”. Ponieważ w obu
artykułach mowa jest o „przedsiębiorstwach rodzinnych”, należy
dodać, iż także i w tym domu Szczurowskich funkcjonował przed II
wojną światową uznawany Zakład Instalacyjno-Mechaniczny Antoniego
Szczurowskiego, obejmujący dwie filie (także i we Wolbromiu).
Jednym z jego stałych klientów był w latach 30-tych XX wieku
ówczesny znany kielecki lekarz, dr Przyłęcki, zaprzyjaźniony z
Antonim Szczurowskim.
3. Pieczątka zakładu Antoniego
Szczurowskiego na odwrocie fotografii
dr. Przyłęckiego, Antoniego
Szczurowskiego i ich kuzyna 1931 r. (źródło: j.w.)
4. Fotografia o której mowa
wyżej, Kielce 1931 rok (źródło:
j.w.)
Bibliografia
Źródła archiwalne i terenowe:
i Magdalenę ze Szczurowskich z Olkusza
- Relacje
Jerzego Maliszewskiego ze Szczawna Zdroju
*****
(Uwaga: Wolno kopiować i cytować jedynie
pod warunkiem
podania źródła i autora artykułów
!)
